In de middeleeuwen was vervoer over water natuurlijk erg belangrijk.
De plaatsen Zutphen en Deventer waren al in de veertiende eeuw bezig met de scheepvaart op de Berkel en andere beken.
De watermolens vormden een belemmering voor deze scheepvaart, hiervoor moesten dan ook schutsluizen gemaakt worden.

In 1591 ging Francois Balochij uit Lochem naar Zutphen om te onderhandelen over het onderhoud van de Berkel.
Toendertijd kon men van Zutphen naar Borculo varen, in Lochem was een kleine sluis, iets grotere vlotten of schepen moest men toen over de dijk slepen.

Enige jaren later werd deze sluis vergroot, maar pas in 1629 werd hier een overtoom gemaakt.
Doormiddel van twee raderen van meer dan 8 meter doorsnee waarin mensen liepen werden de vaartuigen tegen de dijk opgetrokken.

In 1603 werd de eerste Berkelcompagnie opgericht, er werden sluizen gebouwd, bruggen gemaakt en de beek werd, waar het nodig was, verdiept.
Toen de rivier begaanbaar was tot aan Vreden was het geld op, door het heffen van tol werd geprobeerd weer aan geld tekomen, maar in 1670 ging de compagnie failliet.

Bijna honderd jaar later, in 1753 kwam er een nieuw plan om de Berkel bevaarbaar te maken.
In Zutphen verwachtte men zoveel resultaat hiervan dat men vermoedde dat Deventer, dat zich met de Schipbeek bezig hield, daardoor "caduc" zou gaan!

De tweede Berkel compagnie werd in 1766 opgericht, maar het liep net zo af als met de eerste.
Er werd wel geinvesteerd in sluizen en dergelijke, en ook werd de bovenloop bevaarbaar gemaakt tot aan Coesfeld, maar de verwachte winst bleef uit.
Toen Zutphen in 1788 afstand deed van het octrooi op de Berkelvaart was dit het einde van de tweede compagnie.

zomp van opzij gezien zomp van boven gezien


In 1820 zijn er nog 64 schippers die de Berkel bevaren met hun zompen.
Dit was een platboomd vaartuig met weinig diepgang.
In 1894 geeft berkelschipper Wormmeester uit Borculo het varen op en een jaar later houdt ook Gerard Wolfs uit Eibergen ermee op.
Hij was de laatste berkelschipper.
De concurrentieslag met de het spoor was verloren.

Lees hier het hele rapport van W.C.A. Staring, "Verslag over den toestand der Berkel", 1845
Er is ook nog een tweede deel.

Bron: Waterschap van de Berkel.